عملیات کمان ۹۹ | عملیات البرز

مقدمه عملیات کمان ۹۹

نیروی هوایی ارتش ایران درکمتر از ۲۴ ساعت پاسخ حملات عراق را داد. این حمله در نوع خودش از بزرگ ترین حملات هوایی با ۲۰۰ فروند بود، به طوری که عراق را در روزهای اول جنگ زمین گیر کرد. به راستی عیار این غیور مردان نیروی هوایی چه بود که تا به امروز نظیر آن دیده نشد؟ ناگفته هایی در این عملیات کمان ۹۹ نیروی هوایی یا همان عملیات البرز وجود دارد که کمتر کسی به آن اشاره کرده است.

علت عملیات

بعدازظهر آخرین روز تابستان ۱۳۵۹ بود که عراق با حمله ناگهانی به چند شهر ایران، اعلان جنگ کرد. در پی تنش های بین ایران و عراق که به بالاترین حد خود در یک دهۀ قبل خود رسیده بود منجر به حمله مستقیم عراق به خاک ایران شده بود. در اکثر شرایط در وقوع چنین حمله ناگهانی آمادگی برای مقابلۀ با این حمله را ندارند، این ارتشی های سرافراز بودند که نه تنها آماده مقابله بودند بلکه از قبل آمادگی های لازم برای برخورد با چنین شرایطی را داشتند.

شرح عملیات

عملیات البرز توسط فرمانده وقت نیروی هوایی ارتش، سرهنگ جواد فکوری، که وزیر دفاع ملی وقت نیز بود، عملیات البرز یا عملیات کمان ۹۹ را به اجراء گذاشت. این طرح در مرداد ۱۳۵۹، یعنی تقریباً یک ماه قبل از شروع حمله عراق، به اسم عملیات البرز طراحی شده بود، که در صورت حمله عراق آمادگی لازم برای مقابله را داشته باشند. عملیات بدین گونه تصمیم گرفت شد که مطابق با طلوع آفتاب در عراق انجام شود.

پایگاه های درگیر

پنج پایگاه شکاری در این عملیات درگیر بودند که شامل همدان، تبریز، دزفول، تهران و بوشهرکه جنگنده های تهاجمی از این پایگاه ها بود و دو پایگاه شکاری اصفهان و شیراز نقش پشتیبانی را در این حمله بر عهده داشتند. حملات توسط ۱۴۸ فروند جنگنده F-4 Phantom II و F-5 Tiger II انجام شد.

پشتیبانی

تعداد ۶۰ فروند جنگنده دیگریعنی F-14 Tomcat برای پشتیبانی از آن‌ها، ایجاد پوشش هوایی و مقابله با حملات متقابل نیروی هوایی عراق، به هوا برخاسته بودند، در درگیری هوایی توانستند ۲ فروند MiG-21 و ۳ فروند MiG-23 عراقی را در درگیری هوایی، یا به اصطلاح Dog Fight، ساقط کنند. همچنین در یک درگیری دیگر یک F-5 ایرانی نیز توانست یک فروند Su-20 عراقی را درگیری هوایی، ساقط کند.

در طول این عملیات، تمامی بمب‌افکن‌های ایرانی با ارتفاع بسیار پایینی پرواز کردند. یکی از فانتوم‌ها در بازگشت به پایگاه هوایی بوشهر، به حدی ارتفاع کم کرده بود که با یک تابلوی تبلیغاتی شهرداری بصره برخوردی مختصر کرده و پس از بازگشت به پایگاه بوشهر، قطعه‌ای از آن تابلو به هواپیما چسبیده بود.

در این عملیات هواپیماهای سوخت رسان Boeing 747 و Boeing 707 در کنار Lockheed C-130 Hercules برای پشتیبانی حضور داشتند.

عملیات ضد پدافند هوایی

عملیات ضد پدافند هوایی، قبل و همزمان با ورود بمب افکن ها به خاک عراق انجام شد. تا رادارها و پدافندهای مناطقی که قرار بود به آن‌ها حمله شود، از سر راه بمب افکن ها برداشته شوند. با انجام این کار، برتری کامل هوایی از آن خلبانان نیروی هوایی ایران شد و این باعث شد توان ارتش عراق به میزان چشمگیری کاهش پیدا کند که سه فروند هرکولس برای این پیدا کردن پدافند عراق و موشک های زمین به هوا سمت عراق روانه شده بودند.

هواپیماهای درگیر در عملیات

نام گذاری عملیات

رمز طرح عملیات البرز، کمان ۹۹ بود. علت این نام گذاری، کمان به کمان آرش کمانگیر اشاره دارد و ۹۹ هم به تعداد صفحات طرح عملیات مربوط می شود.

اثرات

در عراق فرودگاه بین‌المللی بغداد، پایگاه هوایی حبانیه، پایگاه تموزو هضبه، پایگاه ام القصر، پایگاه هوایی الرشید که دو بار در معرض حمله قرار گرفت، پایگاه هوایی کوت، پایگاه هوایی موصل که به کلی بعد این حمله غیر عملیاتی شد، پایگاه هوایی ناصریه، پایگاه هوایی شعیبه، پایگاه هوایی کرکوک و پایگاه المثنی بمباران شدند.

به غیر از پایگاه های هوایی، پالایشگاه های نفت کرکوک و تأسیسات نفتی بصره، پل‌های ارتباطی تنومه و بصره و چاه‌های نفت میدان باباگرگر و مخازن روزمینی نفت موصل و تأسیسات گازی میدان کرکوک از سری موارد آسیب هایی بودند که عراق در این عملیات متحمل شد. هچنین این عملیات باعث شد نصف توان نیروی هوایی عراق از بین برود.